پرواز با قالیچه ی سلیمون
قاليچه ي سليمون
بچه که بوديم همه چي صفا داشت شيطوني ام نشوني از خـدا داشت.
روزا تــــو کوچه بازي کارمون بود. رفيقـــمون،دارو نــــدارمون بود.
يادم ميــــــاد گاهي واسه يه تيله، دعوا مي شد بين دو تــــا قبيله.
با هم سر يه گردو جنگ مي کرديم. عرصه رو بر بزرگا تنگ مي کرديم.
واسه يه نون قنــــدي يا يه کلوچه، قشقرقي[1] به پــا مي شد تو کوچه.
حرفـــاي مفت بـار هم مي کرديم. مشت و لگــد نثار هم مي کردیم.
اما هنـــــوز غروب نکرده خورشيد، باز چش تو،توچشم من مي خنديد.
بازم رفــــــاقت قديمو داشتـــيم. سر به سر همديگه مي گذاشتيــم.
درسته که آشتيـــامون صفا داشت؛ قـهرامونم هـزار تا مــاجرا داشت.
حلقه بوديم.بــازي نگــــين ما بود. همه ش دلامون توي کوچه ها بود.
شب که مي شد دنبــال آب و دونه ، مي اومديم يکي يکي به لــــونه،
هنوز فرو نرفته بود غـــــــذامون، مادر بزرگ قـصه مي گفت برامون
قصّه ي ((يک مـويز و چل قلندر))، قصّه ي((گل چه گفت بـا صنوبر))،
قصّه ي((خير و شر))و((راه و بيراه)) قصّه ي((يوسف))که دراومد از چـاه،
قصّه ي((چل کرّه))و((چار درويش))، قصّه ((مردي که گذشت از آتيش))،
قصـــّه هنوز نــيومده به آ خــــر دستــمونـــو گــرفته بود مـــادر.
مي گفت:بخوابين که سحر تو راهه؛ غصـــّه نداره اگـــه شب سياهه!
تو نمي دوني چقد صفا مي کرديم؛ تو دل گهواره که جــا مي کرديم!
گهواره،آي قاليـــچه ي سليـمون! ما رو ببـــــر تو آسمون بگردون!
گهواره ي من چل و هف سالشـه، امــا هــنوز چِشَم به دنبــــالشه.
اون داره از بچـــــگي يام نشونه. هنـــوز تــــو را پلّه ي خونَـمونه.
هنــــــوز بهش بند درازي بسته. مـــادرم انگـــار بغلش نشــسته.
هنــوز نبـرده جنب و جوشـــو از يـــــاد. انــــگاري که بــــا زم مي جنبه با باد!
خيـــال بچّگي م تو اون جـــــــا مونده. تازه مامــــان انگــــــار اونو خوابونده.
صـــــــداي غــژغــژش هنــوز بلـنده. بازم داره به کــــــار مــــن مي خنده.
بعضي شبا هنوز مي گم: مــامان جـــون! ببــر منو تو گـــهواره م بخـــوابـــون!
با خنده مي گه:عقلـــــتو صـــــدا کن! اقلّـــکن [2] از بچه هات حيـــــــا کن!
واسه ت حـــــالا،اون ديگه خيلي تنگه! بچه تو گــــهواره باشـه،قشنـــــــگه!
حســرت اونـــو مي خورم هميـــــشه. خوشـــا به حالش کـــه بزرگ نمي شه!
يـــادم ميــــاد مادر بــزرگ شب عيد، داشت واسه مون قصّه مي گفت که خوابيد.
با اين که من ميلي به خــــواب نداشتم؛ اون شب مـــامان تو گــــهواره گذاشتم.
يـواش يـواش يـواش،اونـــو تکـون داد. دروازه ي خوابـــــو بهم نشـــــون داد.
خــــوند:لـالـا لـالـا لـالـا لـالـايــــي! کوچــولـــوي من چقــــد تو با صفايي!
حالا تـــــو ميري ســـفر به دور دنــيا. ايشـــــالّا بر مي گردي صبح فـــــردا.
غصه نخور که بــــــــــال و پر نداري. همــــين الان تو خــــواب درميــاري.
حالا،تــــــو مــــــاه و با ستاره هايي! لـالـــا لـالـا لـالـا لـالـا يـــــــــي!
اونقده جُنـــــــــبوند تا منو خوابم کرد. بـــا يه تکون تـــو ابــــرا پرتابم کرد!
رو پشـــت يه ابـــر ســـيا نشســــتم. پيچـــــوندم افســـارشـــو دور دستم.
با همــــــديگه از آسمــــــونا آونـگ، انگــــــــار سيــاووشه سوار شبرنگ[3].
يه مرتــــــبه،شيــــــهه کشيد و غُرّيد. گفت:داريم مي ريم ســــــراغ خورشيد.
مي دوني چه جــــايي خونه داره آفتاب؟ اونــــــــور چشمه ي زلال مهتــــاب.
مي بيني چقد قشنـــــــــگه شـهر آبي؟ مي خوام بگـــــردونم تــــو رو حسابي.
تا خونه ي خورشيـــــــد خانومو ببـيني؛ از توي بــــــاغش بري گــــل بچيني.
وقتي که برگشتي زميــــــــــن دوباره، اونو به مـــــامان بدي تا واسه ت بکاره.
بکاره تو باغچه اونو به يـــاد آفتــــــاب. هر صبح زود پــــاشي و بهش بدي آب.
آسمـــــونا رو پشت سر گذاشتــيم. امّا هنــــوز راه درازي داشـــــــتيم.
آخر سر به چشــــمه اي رسيديـــم. توچشـــمه،يه ماهي ی نقـــره ديديم.
ســـــتاره ها به مـا سلام کـــردن. همــــــه اداي احـــتـــرام کـردن.
گفتنمون ماهي ی نقـــــره ماهــه. مدّتي يـــه که ايــن جا چش به راهه.
هر کي نشوره تنــــشو تو مهتــاب؛ نــخوره از اين چشمه ي روشنـي،آب؛
آفتاب اونو را نمــــي ده به خونــه. بــاس[4] اينــو هــر مســافري بدونه.
ماهم سلامي کرد و عليکي گفـــتيم. با هم گـ-ل گفتيم و گـل شــــنفتيم.
گفتيم:((داريم ميريم سراغ خورشــيد. تو هم بيا بريم به بــــاغ خــورشيد!))
گفت: ((برين!من اينجا چش براهــم. ايشالّا خوش باشين دوتـايي بــا هم!
منــتظر بچّـــــه هاي زميــنـــم. رفيقاي آفتابو بــــــاس بـــبينــم.
عجـــله کنين که راهتــــون درازه. حالا حالا هـــا ابـــره بــايد بتازه.))
بعدش به من گفت: ((حالا آبتني کن! شنايي تو چشمه ي روشــني کــن!
جاتون خالـــي!با ناز و با کرشـــمه، از پشت اسبـم پريدم تــو چشــــمه.
آبتني،راستي کــــه بهم صفــا داد. آيينــــه ي روح منــــو جــلا داد.
سبک شـــدم،سبک تــر از هميشه، ســـايه نداشتم دیگه عيــن شيشه!
پا از تو چشمه که بيـــرون گذاشتم؛ زلال بودم، هيـــچي غبــار نداشتم!
ماه دوباره گفت: ((برين کـــه ديره! تـو را کسي وقتـــــتونـو نـــگيره!
ديگه چيزي نمونده تا خروس خــون. بريـن تـــا از خونه ش نرفته بيرون!
صُب کـــه بشه ديگه قــــرار نداره. آسـمونــــا رو زيــر پــا مي ذاره.
امّا الان تو چــــــادرش نشســـته. مـيآن پيشـــش رفيقا دسته دسته.))
از مــــاه مهربون جـــدا شديم مـا. آواره ي شـــــب سيـــا شـديم ما.
کم کـــمي گـم شديم تو راه تاريک. نه دور پيـدا بود ديگه ،نــــه نزديک.
دور و بــر مــا همه جا ســـــيا بود. انــــگاري آسمون تو قعر چــا بود!
ديدم هــوا داره خنـــــک تر ميشه. ابري که زيرمـه تُنُک تر مي شـــه!
افــسارِ ابـــره ديگه نيس تو دستام! خـيسم و انـــــگار توي آب دريام!
ديدم که ابـــر من داره مي بـــاره! دارم مي افـــتم رو زمــيـن دوباره!
ميــــــون را خـــداخدا مي کردم. همه ش مامـــانمو صدا مي کــردم.
ترس ورم داشــــت و تنم مثل بيد، که باد باهاش بـــازي کنه،مي لرزيد!
زبونم از ترس شــــــد آخرش لال. يهــو با کلّه افتادم تـــو گـــودال.
جيغي کشيدم و پـــــريدم از خواب! ديدم تو گهواره مـــو زيـــر آفتاب!
گرفته دستامو مــــامان تو دستاش. افتاده روم سايه ي قــــدّ و بالاش.
ميگه: ((پاشو! پـــاشو!در اومد آفتاب! بپر پايين از گهواره ت ، بسه خواب!))
خورشيد خانوم، گوشه ي آسمون بود. مثل هميشه گرم و مهربــــون بود.
گفت: ((زيــاد منتـــــظرم گذاشتي! حتماً باهام کـــــار مهمّي داشـتی؟
گفتم بهش درشــــت و ريــز خوابو. قصّه ي سَيـر و گشــت ابـــر و آبو.
گفتم: تـــورو ، تــــو روز ديده بودم. وصفـتو از خــــروس شــنيده بودم.
تو شب ,مي خواستم ببينم چه جوري! آيـــا بـــازم گرمي و غـرق نوري؟
اومده بودم تا خــــونه تـــــو ببينم. مي خواستم از باغ تــو گل بچـــينم.
حرفم هنوز دنباله داشت که خـورشيد، با نــــــاز و غمزه،ريزه ريزه خنديد.
گفت: ((پسرم سيــــاهيه شکــــارم. تاريکي رو هــم زير پــــا مي ذارم.
من که باشم جايي براي شب نيــس. عجب نگو ، تو کار من عجــب نيس.
شب اگه خواستي بکني تمــــاشــام، نيگـــا به مــــاه کن،منم همونجام.
آينه ي من شبــــا،هميــشه مــاهه. درسته مـــاهي دو سه شب، سيـاهه.
بعدش با خنده گفت: ((خـــدا نگهدار! ديگه بـــايد هـر دو بريم ســـر کار.
من بــــاس برم زمينو روشـــن کنم. بـــازم چـــراغ مـــاهو روغن کنم.
تــــو هم بايــــد بري سـر کلاست. جمع کتاب و درس باشـه حـــواست.
حرفــــــاي خورشيد و کـه مي شـنفتم، انگـــاري گـــــــل بودم و مي شکفتم!
آرزو کــــردم مــــث آفتـــاب بــاشم. بگـــــــردم و پُــــر از تب و تاب باشم.
کاشکي چــــش من مث چشم خورشيد، تمــــوم دنيــــا رو يه روزه مـــي ديد!
کاشـــــکي به هر جا که سفر مي کردم، سيــــاهيـــا رو در به در مي کــــردم!
بيـــــــدارم آي خــواب!بري که نيايي! مامــــــــان ديگه نخون واسم لالايي!
گــــهــواره،آي قاليــــچه ي سليمون! ديگه از آسمـــــون بـــرم نگــــردون!
اومدم از گهــــــواره وقتي بيـــــرون، رفتم ســـراغ بـــاغچه ي خونـــــمون.
ديــدم کــه يه بوتــه گل تــازه داشت. گفتم: ((مامان کي اينو آورد و کِي کاشت؟))
گفت: ((اينو آفتاب واسه مون فرســـــتاد. چــــون دوسمِون داشت بهمون هديه داد.
مگه تــــو نرفتي ايــــن گلــــو بياري، که با مــــــاماني تو باغچه مون بکاري؟
مي بيني کــــه اين گـــل آينه ي آفتابه. مي پيچه به هـــــــر طرف که اون بتابه.
روشو رو به آفــتـاب مي کنه همــــيشه. از ديــــدنش معلومه سيـــر نمــي شه!
مــــــن کاشــتمش، نوبــت آب دادنه! تخمه هاي سياشـــــــو کي مي شکنه؟
بيـــــا تا با اون خودمـــونو همخو کنيم! به هــــــــر طرف رو مي کنه، رو کنيم!
آي کـــوچـــولـــو! من اومدم،مي آيي، با هم با شــــيم رفيق روشنــــــــايي؟
دکتر قدمعلي سرامي
مقدمه:
در يکي از سال هاي دهه ي پنجاه,قبل از پيروزي ی انقلاب,استاد دکتر ناصر الدين صاحب الزماني,تازه کتاب"خط سوم"را در روانکاوي ی شمس تبريزي نگاشته و انتشار داده بود.من آن سال ها,روزنامه نگار بودم در روزنامه ي اطلاعات قلم مي زدم.کتاب عزيزايشان را به من دادند تا آن را به خوانندگان روزنامه معرفي کنم.اول تورقي کردم و به زودي دريافتم که ازآثار خواندني است و نمي شود,ناخوانده ازآن گذشت.اين شد که مطالعه ي آن را آغاز کردم و چون کاري ابتکاري و حاکي از نوآوري ی استاد بود,آن را من البدوالي الختم خواندم.حاصل اين خواندن مقالتي شد که آن رادر روزنامه چاپ کردم و همان باعث آمد تا استاد,مرا پيدا کند و از من دعوت به عمل بياورد تا ساعت هائي را با هم بگذرانيم.حقيقت آن است که همين ملاقات روي زندگاني ی فرهنگي ی من بسيار اثر گذار بود.از جمله به من حالي کرد که در کار عملي هم خطر کردن و گستاخي ورزيدن کارآیي دارد.خوب آن شب که من و ايشان براي نخستين بار يکديگر را مي ديديم,نشاني و شماره ي تلفن هم را گرفتيم و همين سبب شد تا با هم ارتباط برقرار کنيم.چند روزي از اين ماجرا نگذشته بود که استاد به من زنگ زدند و گفتند: براي فهم دقيق تر محتواي غزل هاي مولانا ما اين دشواري را داريم که شان الهام آن ها را نمي دانيم.نمي دانيم انگيزه ي مولوي از سرودن شان,چه بوده است,پيش از آفرينش اين غزل ها براي شاعر چه اتفاقي هائي روي داده است؛به راستي اگر مولانا,بر غزل هاي خود ذيل هائي نوشته بود چقدر خوب بود.بعد از من خواست تا بعضي از آفرينه هاي خود را مورد توجه قرار دهم و براي شان ذيل هائي فراهم آورم.استاد فرمودند؛ما مي توانيم بر اساس آن چه شما در باب چند و چون الهام شدن سروده ها به خود مي نويسيد,در جهت فهم آثار شاعران گذشته ي زبان فارسي به ويژه سروده هاي مولوي, بهره گيري کنيم.
من بي آنکه قول قاطعي به استاد بدهم,امر را به آينده واگذار کردم ولي از انجام مطلوب وي سرباز زدم و با خود انديشيدم که نوشتن ذيل بر شعرها از سوي من,شايد براي کساني,دليل بر خود خواهي و خود بيني ی من,به حساب آيد.الآن سي و چند سال از آن تاريخ گذشته است و من عزم خود را جزم کرده ام که با دل و جان و از بن دندان,خواسته ي بحق ايشان را جامه ي عمل بپوشانم.اين کار را با مطالعه ي مجدد يکي از سروده ها که همين "قاليچه ی سليمون"است و قبل از خواندن اين نوشتار آن را مطالعه کرده ايد,آغاز مي کنم و اميدوارم,در آينده هم بتوانم همين کار را در باب بعضي ديگر از شعرهاي خود به انجام برسانم.
اما بعد...به باور من,همه ي آثار هنري و از آن ميان ادبيات,رسالت شان اين است که آفريننده و مخاطبان خود را براي دقايقي هم که شده از جهان متکثر نمون درهم بر هم عينيات کنده به دنياي وحداني و در هم تنيده ي ذهنيات باز گردانند.کار هنر,رهانيدن هنرمند و هنر دوست از تعرفه ها و پيوستن آنان با يگانگي است.مجموعيت شگفت انگيزي که آفريننده ي اثر هنري در هنگام و هنگامه ي آفريدن دارد بي گمان با جمعيت خاطري که هنر دوست در لحظه هاي برخورداري از آن اثر خواهد داشت,از يک تب و از يک تبارند.
من اول اين واقعيت را که من,اين منظومه را سروده ام به کناري نهادم و به مثابه ي يکي از خوانندگان در آن نگريستم و حاصل اين نگريستن,سطوري است که پيش رو داريد:
يادگارهاي کودکي,خواب و خيال هاي عدم را سنگين تر مي کند تا سرانجام در هيات غبار ترينه ي جوهر,آن را بر بستر سپيد کاغذ مي خواباند.بنابراين است که بخش بزرگي از سخنان منظوم و منثور هر ادبياتي ره آورد سفر در بستر خواب و خيال هاي روزگاران خردي است.چونين است که هر سخن کودکانه اي با ترفندي عارفانه و کل نگرانه,از خامه,رسته و به نامه,پيوسته است.اين که مي گوئيم:سخن راست را از بچه ها بايد شنفت به دليل آن است كه آنان از فطرت خود الهام مي گيرند.اصولاً كودكان به روندهاي واقعي ی زندگاني ی خويش به چشم رويدادهاي قصه اي مستمر مي نگرند و همه ي دريافت هاشان از جريان واقعيت با خيال در آميخته است. در مقاله ي"كودكان عارفان راستين"اين حقيقت را به روشني باز نموده ام كه ادراك شهودي ی آنان، با ادراك هنري كه خود نوعي ادراك عارفانه است،يگانگي دارد. بچه ها زندگي معنوي خود را با لالائي هاي مادران و قصه هاي مادر بزرگ ها می آغازند. چونين است كه مي توان زندگي ی روزگار خردي را هنرمندانه به شمار آورد.
ادبيات، قبل از انجام هر رسالتي، مي خواهد دو حقيقت بزرگ راباما در ميان گذارد:يگانگي ی نوعي ی ما انسان ها و پيوستگي ی ما با هم چونان پيكري واحد و يگانگي ی همه ي كائنات.در نتيجه ما را متقاعد كند كه ما فرزندان آدم،در عين حال كه از گوهري مشتركيم،با همه ي جهان نيز پيوستگي داريم. يعني همان گونه كه شيخ شيراز سروده است:
نخست به ما حالي مي كند كه:
|
بني آدم اعضای يک پيــكرند |
که در آفرينش ز يك گوهرند |
|
چو عضوي به درد آورد روزگار |
دگر عضوها را نمـ‌‌ـــاند قرار |
سپس نشان مان مي دهد كه:
|
ابر و باد و مه و خورشيد و فلك در كارند |
تا تو ناني به كف آري و به غفلت نخوري |
|
همه از بهر تو سر گشته و فرمــــانبردار |
شرط انصاف نباشد كه تو فرمان نبــــري |
آثار هنري خاطر نشان مان مي كند كه ميان عينيت و ذهنيت،همواره ارتباطي ناگسستني برقرار است.ما به مثابه ي عالم صغیر با جهان در هيات عالم كبير،دائماً در داد و ستدي بي زواليم.در حقيقت اين آثار نشان مي دهند كه جهان پراكنده نمون در ذهن و ضمير ما به يگانگي مي رسد و ما صورت تفضيلي ی خود را در آئينه ي جهان به تماشا نشسته ايم.به باور من همه ي هنرها و ار آن ميان ادبيات، وظيفه ي سرشتيني دارند و آن هم عرفاني كردن پندار و گفتار و كردار بشريت است.
ادبيات، گفت و شنود مستمر عالم صغير و كبير با يكديگر است.ما به ميانجي ی ادبيات همزمان با نوع انسان با كليت جهان هستي اعم از جهان پيدا و عالم پنهان داد و ستد داريم؛ دادوستدي نرم افزاري و معنوي. زبان بين المللي ی ما انسان ها نه زبان انگليسي است و نه زبان ديگر اقوام بشري؛ زبان همگاني ی ما، زبان محتوي است. زبان دال ها نه كه زبان مدلول ها است. ما آدميان، تنها به ميانجي ی اين زبان، مي توانيم پيوستگي ی نوعي مان را با يكديگر حفظ كنيم . به همان گونه كه اتحادمان را با جهان كه در آن در كار زيستنيم در مي يابيم. به اعتقاد من، زبان معلم اول ، خط معلم ثاني و اينترنت معلم ثالث ما است. بي گمان در آينده اي نه چندان دور ما آدميان، راه آمدن با هم و با جهان را توامان خواهيم آموخت.
من فكر مي كنم با رجعت به دوران كودكي ی خويش، به سرشت مشترك خود با همنوعان و به گوهر يگانه ي خويش با جهان بازگشته ام و خود به خود، شنوندگان و خوانندگان سروده ام را به اين وحدت ها ي دوگانه فراخوانده ام. در پنداشت من گاهواره ، حكمتي مجسم است؛حكمتي چو بينه كه در عين حالي كه سرشت يگانه ی ما آدميان و درختان را خاطر نشان مان مي كند،آموزه هاي ماندگاري را در ذهن مان مي نشاند . گاهواره مي گويد: بايد به زمين تكيه كنيم اما هرگز از ياد نبريم كه از آسمان مان آويزان كرده اند . اين كه در اين شعر به اين يادگار روزگار خردي چونان قاليچه اي پرنده: قاليچه ي سليمان،نگريسته ام به دليل آن است كه گاهواره در واقع ما را از زمين به آسمان مي برد و به ميانجي ی خواب در فضاهاي ملكوتي سير مي دهد. ما به ميانجي ی گاهواره در مي يابيم كه حتي براي آسودن و خفتن هم كه باشد بايد فرمان جنبش را گردن گذاريم.شايد با درك اين واقعيت بوده است كه در شعر ديگري سروده ام:
زندگي جنبشه؛حتي خوابيدن مشكله بي اون؛ تو با گريه ت ميگي گهواره مو آهسته بجنبون!
منو اين جوري بخوابون!
اين جنبش، تدويري بودن تمامت راه ، زيستن را به ما گوشزد مي كند.
به راي مادر،در گاهواره جاي كردن،خفتن و در خواب بر پشت ابري سياه نشستن،حكايت از بدايت زندگاني ی نياكان باستاني ی ما دارد؛ همان نياكان زمين گير آسمان گراي كه همه ي زمين خدا براي شان، گاهواره ي آسودگي بوده است.آري، كودكي خوابي است كه به ميانجي ی شناخت جنسي از آن بيدار مي شويم . وقوف ما به وجود سيال جوهر جنسي مان، در حقيقت همان بيدار شدن از خواب نوشين خردسالي است. درگير شدن با غريزه ي جنسي به ما ياد مي دهد كه با همه ي اضداد درگير شويم و ديگر بار روزگار كودكي را براي خود به گونه اي ديگر فراهم آوريم. زناشوئي در واقع ترفندي است براي داشتن مجدد پدر و مادري دلسوز و مهربان كه نه جهان بي خواست ما ، كه خود به اراده ي خويش آنان را فراهم آورده ايم. چونين است كه هر بانوئي مادر خويش است و شوي خود را چونان پدر خود در مي يابد به همان گونه كه هر مردي در عين حالي كه پدر خويش است،عيال خود را چونان مادر خود مي شناسد.
من وقتي همانند خوانند ه اي جدا سر از خويش،منظومه ي مورد بحث را مطالعه كردم خود را ادميزادي عارف مسلك،كل نگر و نهان گرا يافتم؛ آدميزادي كه بيش از هر چيز، شيفته ي يگانگي با همنوعان و در غايت اتحاد با همه ي جهان است.
بند اول شعر،توصيفي است از روزگاران خردي: در سرآغاز اين بند،سخن از صفا به ميان آورده ام؛همان واژه اي كه بعضي آن را ریشه ی کلمه ی صوفی به حساب آورده اند. سپس در دومین مصراع شعر ، وحدت اضداد را باز نموده ام و شيطنت كودكانه را، نشاني از خدا به شمار آورده ام.توصيفي كه از دوران كودكي در شعر آمده است،توصيف جامعه ي ايده آل عارفان است.
جامعه اي كه در آن همه با هم رفيق اند و با آن كه ممكن است بر سر مسائل كوچك و حقير با هم لحظاتي درگيري پيدا كنند به زودي در مي يابند كه جنگ و جدل حاصل كوته نظري است و راهي جز آشتي كردن با هم ندارند.جامعه اي كه در آن همه ي اعضاء آموخته اند بايد از اضداد لذت برد:
|
درسته كه آشتيامون صفا داشت |
قهرامونم هزار تا ماجرا داشت. |
جامعه اي كه همه در آن چونان پرندگان به آبي و دانه اي و شاخي و قفسي،بسنده كرده اند.جامعه اي كه اعضاي آن به زندگاني ی روزانه چونان بازي ی شادي آفريني مي نگرند و خواب شبانه را با قصه هاي شيرين آغاز مي كنند. بازي ها و قصه هائي كه يادگاران مردمي اند و از سده ها و هزاره هاي پيشين باز مانده اند.
در پايان نكاتي را ياد آور مي شوم كه بيانگر اين واقعيت اند كه روان سرايند ه ي اين منظومه به راستي هنگام آفرينش آن،در چنبر ه ي ياد كرد هاي فردي افتاده و بر بنياد فطرت مشترك بشري به همه چيز اين عالم نگريسته است:
1_ ماجراي شعر در هنگامه هاي شب عيد،آغاز مي گيرد آن هم با حضور خوابناك مادر بزرگ كه نمادي از ازليت است و عهد الست را با ياد مي نشاند.
2- در پايانه ي بند دوم، شعر از زبان مادر ياد آور مي شود كه در اضداد بايد به چشم لازم و ملزوم هم نگريست و ناخوشي ی ضد را به خوشي ی نقيض در پذيرفت:
|
می گفت: بخوان كه سحر تو راهه |
غصه نداره اگــــه شب،سيـــاهه! |
به راستي اگر بشريت همين حكمت مادرانه را به كار بندد،چقدر تحقق آرمان هاي وي دست يافتني تر خواهد شد!
3- شعر،حاكي از ضرورت داشتن راهنمون، در رسيدن به حقيقت است. براي رسيدن به آفتاب بايد نخست در چشمه سار ماه شست و شوئي كرد:
|
كسي كـــه نشوره تنشو تو مهتاب آفتـــاب اونــــو را نميده به خونه |
نخوره از اين چشمه ي روشني ،آب باس اينو هر مســـافري بــــدونه |
در پي بيان اين حقيقت بايد گفت:حقيقت هميشه در آئينه ي خيال تماشائي است.خورشيد به كودك سوار بر ابر خاطر نشان مي كند كه:
|
شب اگه خواستي بكني تماشام آيــنه ي من،شبا هميشه ماهه؛ |
نگا به مـاه كن منم همونـجام! درسته ماهي دو سه شب سياهه! |
4- كليت شعر،سفر فرزند انسان به سوي مادر بزرگ خويش آفتاب است. اين نمودار آن است كه پنهان آدمي همواره از تاريكي گريزان و جويان روشنائي است. ابري كه قهرمان خردسال منظومه را بر پشت خويش سوار كرده است مي خواهد او را به آفتاب برساند:
|
يه مرتبه شيهه كشـيد و غريد؛ |
گفت:داريم ميريم سراغ خورشيد |
5- شعر نشان مي دهد كه ما آدم ها،هميشه دنبال خيالات محال خود روانيم.اين محال طلبي، ويژگي ی سرشتين ما است.
كودك شعر مي خواهد در شب با آفتاب ديدار كند،حال آن كه اين تحقق يافتني نيست.اين است كه خطاب به آفتاب مي گويد:
|
گفـــتم: تورو تو روز ديــده بــودم؛ تو شب مي خواستم ببينم چه جوري؛ |
وصـفتــــو از خـروس شنيده بودم آيـــا بــازم گرمي و غرق نــوري!؟ |
در پاسخ اين محال طلبي كودك است كه آفتاب مي گويد:
حرفم هنوز دنباله داشت که خورشید با ناز و غمــــــزه ریزه ریزه خندید
|
گفت:پســــرم!سياهیه شــــكارم؛ |
تاريكي رو هم زيــر پــــا مي ذارم. |
|
من كه باشم جائي براي شب نيس؛ |
عجب نگو تو كــار من عجب نيس! |
6- شعر اين انگاشت عارفانه را تبليغ مي كند كه:
جهان را خط و خال و چشم و ابروست كه هر چيزي به جاي خويش نيكوست.
خورشيد به كودك مي گويد: هر كسي بايد خويشكاري ی خود را به انجام رساند.لازم نيست همه كارهاي مهم و نيكو انجام دهند.تنها بسنده است كه هر كسي به وظيفه ي خود آشنا باشد:
|
من باس برم زمينو روشن كنم؛ |
بازم چراغ ماهـــــو روغن كنم. |
|
تو هم بايد بري ســر كلاست؛ |
جمع كتاب و درس باشه حواست. |
7- به گمان من، شاعر با به تصوير كشيدن يادهاي كودكي، مي خواسته است خاطر نشان كند كه آدميان در رفتارهاي خوب و بدشان بيگناه اند.شايد يكي از دلائل علاقمندي ی ما آدم ها به دوران كودكي همين باشد كه اين دوران، دوران نامكلف بودن است.چنان كه مي دانيد در همه ي اديان بزرگ جهان، بچه ها در انجام هر كاري آزادند و از بابت خطا هايشان مورد مواخذه و بازخواست قرار نمي گيرند.
8- به انگاشت شعر، ميان ما انسان ها و خداي جهان همواره تعامل برقرار است.خدا مي آفريند و ما آفريده هاي او را كار مي گيريم. ما آدم ها وظيفه داريم ياريگر خداوند خويش باشيم و در همه ي كارها با او انبازي كنيم؛ به قول اقبال لاهوري:
نواي عشق را ســــــاز است آدم؛ گشــــايد راز و خود رازاست آدم.
جهان او آفريد اين خوب تر ساخت؛ همان با ايزد انــــــباز است آدم.
در اين منظومه، مادر سرانجام به فرزند خويش ياد آور مي شود كه او نيز بايد در حق نهال آفتابگردان وظيفه ي خويش را فراموش نكند!
من كاشتمش، توبت آب دادنه، دونه هاي سيا شو كي مي شكنه؟
9- سخن فرجامين اين كه شعر در پايانه ي خويش، همه ي مخاطبان را به هم خوئي با آفتابگردان فرا مي خواند و سرانجام شاعر مي گويد: من آمده ام تا با روشنائي رفاقت كنم بنــابراين از همه ي بچه ها مي خواهد كه اگر مي خواهند همآهنگ با او با روشنائي بيعت كنند:
بيا تا با اون خودمونو هم خو كنيم؛ به هر طرف رو مي كنه، رو كنـيم.
آي كوچـولو!من اومـدم،بيـــــآئي، بـا هم باشـــيم رفيق روشنـــائي؟